ŻYCIE I TWÓRCZOŚĆ ŚW. CEZAREGO Z ARLES

ORAZ INNYCH ŚWIĘTYCH O TYM IMIENIU

top

Pisma monastyczne

Nauka Świętego Cezarego dotycząca życia monastycznego, oparta na medytacyjnej lekturze Pisma Świętego, związana z tradycją Ojców Kościoła i z niej czerpiąca, wprowadzała nowe zasady do obowiązujących w zakonach reguł.

Biskup Cezary miał wieloletnie doświadczenia życia zakonnego: 9 – letni pobyt w Lerynie i 3 lata sprawowania funkcji opata w klasztorze w pobliżu Arles. Jako biskup wprowadzał elementy życia monastycznego do swojej wspólnoty prezbiterów.

Cezary był budowniczym i założycielem drugiego na terenie Galii zakonu żeńskiego, oraz twórcą reguł dla mniszek i mnichów, które są konkretne, obszerne, często drobiazgowe.


Z dorobku piśmienniczego, obejmującego zagadnienia dotyczące monastycyzmu, zachowało się m. in. 6 mów skierowanych do mnichów. Czas ich powstania nie jest wiadomy. Prawdopodobnie powstały po 503 roku, jako mowy do wspólnot klasztornych w okolicach Arles. Święty biskup przytacza w nich najczęściej myśli św. Augustyna, a także Pelagiusza, Hieronima, Symmacha i Cypriana. W średniowieczu mowy te były powszechnie znane, krążyły w licznych rękopisach


Ich tematyka dotyczy doskonałości monastycznej, z podkreśleniem cnoty pokory i posłuszeństwa. Nie mniej ważna jest miłość, nierozłączna od tych dwóch. Kolejne tematy to asceza i modlitwa i ich rola w życiu zakonnym. Święty Cezary przestrzega przed zakusami diabła, zwraca uwagę na grzechy i wady, rolę przebaczenia, nawrócenia i wytrwałości. Pouczenia skierowane do mnichów bazują na Piśmie Świętym, do którego ich autor często się odwołuje ( 29 razy do Starego Testamentu i 43 do Nowego Testamentu ).


Z sześciu zachowanych mów do mnichów, cztery z nich ( 233 – 236 ) mają zbliżony układ i zawierają podobne treści. Każdą zaczyna Cezary od usprawiedliwienia tego, że ośmiela się pouczać mnichów, znanych ze świątobliwości i wyjaśnia, że czyni to na prośbę miejscowego opata. Czując się niegodnym tak mówi: „ Jakim prawem chory chce głosić naukę zdrowym? Jak może winny wielu zaniedbań pouczać świętych?” Zwraca się do swoich słuchaczy z prośbą, aby oni „...w świętym klasztorze, jakby w przystani spokoju i ukojenia... nieustanną modlitwą wyjednali to, że my, którymi ciągle targają niepokoje tego świata... mogli dotrzeć pod przewodem Chrystusa... do portu szczęśliwego życia.” (mowa 234).

Osią przewodnią tych czterech mów są cnoty pokory i posłuszeństwa, które Cezary nazywa skrzydłami koniecznymi do tego, aby praktykujący je mogli „ wzlecieć w górę”. Mówi:” ...ani zachowanie dziewictwa, ani czuwania , ani posty, ani nawet modlitwa i pobożna lektura nie zdołają pomóc sługom Boga, jeśli nie będzie w nich doskonałego posłuszeństwa i prawdziwej pokory. ( mowa 234 ) Z tymi dwoma cnotami nierozłączna jest miłość, bo: „ Czyż kiedykolwiek prawdziwa pokora i prawdziwe posłuszeństwo istniały bez miłości, albo istnieć by mogły? Jak nie ma ognia bez ciepła i blasku, tak w żaden sposób nie może być miłości bez pokory i posłuszeństwa.” ( mowa 234 ) Osiągnąć to można jedynie dzięki zaufaniu łasce Bożej, a nie własnym staraniom. Pomocą ma służyć pobożna lektura, posty, modlitwa – szczególnie pomocna jest modlitwa Pańska.

Święty Cezary, przekonany, że mnisi nie popełniają grzechów ciężkich, zauważa, że powinni czuć niepokój z powodu grzechów drobnych ( powszednich), np. grzechów języka. Kiedy są one liczne, są nie mniej niebezpieczne niż grzechy ciężkie. Te pierwsze porównuje do kropel deszczu, który, długotrwały, może spowodować powódź.

Przeciwieństwem pokory jest pycha. Tak mówi: „ Synów Boga i synów diabła można rozróżnić tylko po pokorze i pysze.” Pokory należy uczyć się od Chrystusa, który powiedział: <Uczcie się ode Mnie, bo jestem łagodny i pokornego serca> ( Mt 11,29 ) > Mnisi winni okazywać pokorę, posłuszeństwo i miłość wobec wszystkich; zarówno wobec starszych pozycją jak i młodszych, nie zachowywać gniewu i urazy. Trzeba z pokorą przyjmować karcenie przełożonego, bo czyni to,aby poprawić, diabeł zaś pochlebia, aby zgubić. Człowiek świecki, jeśli jest pyszny – grzeszy, pyszny mnich popełnia świętokradztwo.


Mowa 236 została skierowana do mnichów z klasztoru w Lerynie i widać w niej wielką miłość i przywiązanie Cezarego do tego miejsca, które ukształtowało go jako kapłana. Tak o nim mówi: „ O szczęśliwe i błogosławione zamieszkanie na tej wyspie,które codziennie tak czyste i duchowe zyski przynosi chwale Zbawiciela i tak wielkie szkody nikczemności szatana.” Siebie samego z wielką pokorą nazywa nieudolnym wychowankiem i prosi braci o wsparcie modlitewne.


Mowa 237 nosi tytuł: Kazanie do sług i służebnic Bożych o dawaniu dobrego przykładu. W tej krótkiej mowie Święty Cezary aż 8 razy odwołuje się do słów Pisma Świętego – 7 razy do Nowego Testamentu, raz do Starego – do Księgi Przysłów.

Przytaczając słowa św. Pawła mówiące, że <...nikt nie żyje dla siebie i nie umiera dla siebie.> ( Rz 14,7), podkreśla, jak ważne jest dawanie dobrego przykładu i napominanie tych, którzy przez brak pokory, niedbalstwo i opieszałość, dają posłuch podszeptom diabła.

Cezary wyraża pragnienie, aby „...święte dziewice... zawsze miały pod dostatkiem oleju miłości w naczyniach swoich serc, albowiem dziewictwo ciała zupełnie na nic się nie przyda, jeśli serce opuści miłość i pokora.”

Te zaś, które nie żyją na sposób duchowy, lecz cielesny, poddają się pysze, nie potrafiąc z pokorą przyjąć karcenia przełożonych, reagując gniewem i szemraniem, pokazują jak opada z nich fałszywa pokora, a ukazuje się skrywana pycha.

Natomiast dusze czyste, łagodne i posłuszne, zasługujące na nagrodę,innym dają przykład dobrego życia.


Mowa 238 została przeznaczona do odczytania w okresie Wielkiego Postu.

Biskup Cezary nakłania w niej mnichów do częstego czytania Ksiąg świętych, oraz uczenia się na pamięć psalmów, Bo: „...kto dobrze pamięta, ten tym lepiej zaśpiewa.” Nie usprawiedliwia braku gorliwości i nie przyjmuje tłumaczenia się krótką pamięcią. Przekonuje, że psalmy są doskonałym orężem przeciwko podstępom diabła. Mówi: „Kto trzyma się psalmów, nie boi się wroga, o którym Pan mówi: < Wrogiem waszym jest diabeł.> ( 1 P 5,8 ) On to nakłania mnichów do pychy, sprzeczek i pobudza nienawiść. Święty Cezary nawołuje: „ Najmilsi! Naprawiajmy przeto grzechy ciała ze względu na piękno duszy, która jest na podobieństwo Chrystusa.”

Mnisi mają strzec się zazdrości, nie wolno im nienawidzić,jak przestrzega Apostoł, św. Paweł: < Jeśli bowiem jest między wami gorzka zawiść i niezgoda, to czyż nie jesteście cieleśni i nie postępujecie tylko po ludzku.> ( ! Kor 3,3 )

Słudzy Pana mają stale doskonalić swe czyny, myśli i mowę, aby Chrystus udzielił im wiecznej nagrody, mówiąc: < Pójdźcie błogosławieni Ojca mojego, weźcie w posiadanie królestwo, które dla was zostało przygotowane.> ( Mt 25,34 ). Temu celowi ma służyć duchowe czytanie, święte rozważanie i nieustanna modlitwa. Nikt nie może się od tego wymawiać, zwłaszcza w czasie Wielkiego Postu, aby kusiciel zawsze znajdował was zajętych świętymi czynnościami.”


Mowę kończy Święty Cezary płomiennym apelem do leniwych i ociągających się: „ Słyszysz dzwon, nie zwlekaj, nie szukaj wykrętów! Śpiesz się, biegnij: do dobrego dzieła jesteś wezwany!...Już jesteś pośród pierwszych, już nazywają cię wyniesionym, już radośnie śpiewasz chwałę w domu Pana swego i powtarzasz: < Błogosławieni, którzy mieszkają w domu Twoim Panie, nieustannie Cię wychwalają.> ( Ps i82),5) To właśnie może dać ci Ten, który żyje i króluje na wieki wieków. Amen.”

List do mniszek jest pierwszym tekstem monastycznym skierowanym do kobiet. Powstał najprawdopodobniej w 512 roku. Został napisany dla założonego przez Świętego Cezarego w Arles, klasztoru p. w. św. Jana i skierowany jest do kseni Cezarii siostry biskupa i do całej wspólnoty zakonnej.

Święty Cezary przyznał sam, że pouczenia w nim zawarte czerpał z tekstów Ojców Kościoła – najwięcej z dzieła św. Cypriana ( fragmenty poświęcone nieuporządkowanej poufałości). Inne źródła to prace św. Hieronima, Juliana Pomeriusza, Sylwana, Jana Kasjana, Pelagiusza i św. Augustyna.

List do mniszek i Reguła dla dziewic pozostają w ścisłym związku i odznaczają się nowatorstwem, jako wskazania życia zakonnego dla kobiet. W liście tym biskup Cezary wielokrotnie powraca do tych samych tematów ( czterokrotnie w przypadku nieuporządkowanej poufałości i dziewictwa: wyrzeczenia się dóbr doczesnych – dwukrotnie.) Stosuje też metodę powtórzeń, przedstawiając cnoty monastyczne i podstawowe wady przeciwne życiu zakonnemu. Powtarzanie tego, co uważa za niezwykle istotne, ma służyć lepszej percepcji i zapamiętaniu przez odbiorczynie listu.

Na wstępie listu,Święty Cezary tłumaczy się, że nie z powodu zarozumialstwa, on grzeszny i letni, ośmiela się pouczać dusze czyste i gorliwe, ponieważ kieruje nim „ miłość i pełna czci pokora”: Prosi o cierpliwość i łaskawe przyjęcie tego, co będzie im doradzał. Wyjaśnia, że robi to :... z powodu licznych zasadzek naszego wroga” i aby dać mniszkom „broń duchową”. Mówi, że choć porzuciły one ciemności świata i zaczęły oglądać światło Chrystusa, to muszą nadal zachować troskę o przyszłość i stałą czujność chroniącą przed grzechami zgodnie z tym , co zaleca św. Piotr: < Bądźcie trzeźwi! Czuwajcie!Przeciwnik wasz diabeł, jak lew ryczący krąży, szukając kogo pożre.>(1P5,8-9) Założenie sukni zakonnej nie chroni przed grzechem. Walkę z nim toczy się przez całe życie, bo: <...kto wytrwa do końca, ten będzie zbawiony.> ( Mt 24,13 )

Biskup zaleca mniszkom zachowywanie umiaru w jedzeniu, ubieranie się skromnie, ale nie niedbale. Mają też odrzucać pychę i jad zazdrości, powściągnąć język i nie wypowiadać próżnych słów.

Tej, co pragnie wytrwać w życiu zakonnym radzi: „ Niech często czyta sama, albo niech z całą gorliwością serca przyjmuje czytane jej słowa. Niech stale czerpie wodę zbawienia z Boskich źródeł Pisma Świętego, wodę o której Pan powiedział: < Kto wierzy we Mnie, strumienie Żywej wody popłyną z jego wnętrza.>J 7,38 ) Niech dusza święta stara się zawsze przyozdabiać kwiatami raju, to znaczy myślami zaczerpniętymi z Pisma Świętego, niech ma bezustannie w uszach, którąś z ich drogocennych pereł: spełniając dobre uczynki, niech splata z nich pierścienie i bransoletki, niech znajduje w nich lekarstwa na rany, woń czystości i ofiarę pokuty.”

Mniszkom nie wolno pokazywać się publicznie z wyjątkiem „nieuniknionej konieczności.”Z mężczyznami powinny kontaktować się jak najrzadziej i tylko z takimi, których można polecić ze względu na wiek i świętość życia,Do stałej zażyłości nie należy dopuszczać ani świeckich, ani duchownych. Cezary przestrzega przed zbytnią pewnością, że to, co było czystą życzliwością nie zmieni się w miłość niedozwoloną. Diabeł „... tak długo ukrywa ogień, który żarzy się bez płomieni, aż połączy on i rozpali obie pochodnie.” Żadna z zakonnic nie powinna twierdzić, że jest pewna swego sumienia. Tylko unikanie zażyłych kontaktów może dać pewność, że nie zgubi siebie lub bliźniego Nie powinny też utrzymywać stałej zażyłości z krewnymi, aby nie usłyszały, albo zobaczyły czegoś niestosownego.

Święty Cezary nakazuje, aby te które są zamożne, rozdały swoje dobra „ szybko i dobrze.” Nie dawały ich bogatym krewnym, ale ubogim. Mówi też, że „...Temu, któremu poświęciłyście dusze wasze, ofiarujcie, a raczej zwróćcie wasze dobra. Słuszne bowiem jest, żeby Ten, który przygotowuje dla was dobra wieczne, otrzymał od was dobra ziemskie.”

Mniszki powinny podczas modlitwy i czytania wykonywać pracę ręczną. Ich wyroby nie mogą służyć zaspokojeniu próżności. Mają być dalekie od ozdobności i zbytku. Zakonnica ma unikać pożądliwości oczu zgodnie ze słowami Pana Jezusa: < Nie miłujcie świata, ani tego, co jest na świecie! Wszystko bowiem, co jest na świecie, to pożądliwość ciała, pożądliwość oczu i pycha tego świata.> ( 1J 2,15-16 )

W zakończeniu swego listu Święty Cezary zauważa, że ze wszystkich walk, jakie toczą chrześcijanie, najcięższe są te, które dotyczą czystości, a pożądliwość, nawet zwyciężona, nigdy nie jest ostatecznie pokonana, lecz nagrody za zwycięstwo są wielkie, bo: „Kto zaczyna walczyć przeciwko naturze, podejmuje walkę niebezpieczną, zasługującą na nagrodę.”

Biskup Cezary tak podsumowuje swoje pismo: „ Ten list usprawiedliwi mnie przed trybunałem Chrystusa, ponieważ z prawdziwą miłością i doskonałą pokorą przedłożyłem w nim to, co powinienem powiedzieć, a co wy powinnyście usłyszeć.”


Reguła dla dziewic to najważniejsze dzieło monastyczne w dorobku Świętego Cezarego. Jest pierwszą regułą napisaną specjalnie dla kobiet. Wprowadza ona, nie znaną dotąd w klasztorach klauzurę ( jako pomoc w zachowaniu ślubu czystości oraz egzempcję, czyli wyjęcie go spod władzy miejscowego biskupa i poddanie bezpośrednio papieżowi). Reguła powstawała w trzech etapach. Część pierwsza ( 515 – 520 ) i druga ( 524 – 525 ), w rozdziałach 1 – 47 ) zawiera tekst Reguły; przy czym druga dotyczy regulacji oficjum, postów i posiłków. Trzecia – rekapitulacja, to trochę zmieniona powtórka części pierwszej, oraz Ordio psalmodiae – leryńskie zasady sprawowania liturgii godzin. Ta była opracowywana w latach 530 – 534.

Reguła dla dziewic, tak jak i pozostałe dzieła Świętego Cezarego opiera się na Piśmie Świętym cytowanym aż 41 razy. Pisząc ją biskup Cezary korzystał z pism autorów patrystycznych. Widać w niej wpływy leryńskie – Jana Kasjana, Pachomiusza i innych, oraz wyraźne oddziaływanie Reguły św. Augustyna.

Znalazły w niej odbicie ideały życia zakonnego sformułowane w Liście do mniszek i Mowach do mnichów, ujęte w ścisłe zasady według których miała funkcjonować wspólnota mniszek, w duchu posłuszeństwa, pokory i miłości. Zasadnicze punkty Reguły to czystość, klauzura i ubóstwo.


Kandydatki, zanim otrzymają strój zakonny, mają być poddawane próbom, muszą zaakceptować wszystkie zapisy Reguły, którą należy przeczytać im kilkakrotnie. Mają wyrzec się kontaktów ze światem i rodziną ( te drugie dopuszczane są w bardzo ograniczonym zakresie ), oraz rozdysponować posiadane dobra materialne. W zakonie nie mogą posiadać żadnej prywatnej własności a to co otrzymują, oddawać wspólnocie. Nie mogą mieć osobnej celi, lecz zamieszkiwać na wspólnej sali. Ich skromny ubiór może być tylko w kolorze szarym lub mlecznym. W klasztorze nie może być żadnych zdobi,eń, wyjątek to, naszyte na ubiór i zasłony, czarne krzyżyki. Życie sióstr ma wypełniać praca czytanie i rozważanie Pisma Świętego, które mają towarzyszyć pracy ( w klasztorze w Arles było to przędzenie).


Mniszki obowiązuje posłuszeństwo i pokora z jaką mają przyjmować nagany i pouczenia matki ( przeoryszy) i starszych sióstr, które mają przyjmować w milczeniu, bez tłumaczenia się.

Reguła określa zasady współżycia we wspólnocie. Należy zwalczać uczucia zazdrości, gniewu, braku przebaczenia. Te, które wniosły majątek, nie mogą czuć się lepszymi i pogardzać tymi, które nie miały niczego.

Siostrom zabrania się jakichkolwiek kontaktów z mężczyznami i nie wolno im „patrzeć pożądliwie” na tych nielicznych, których dopuszczono do odwiedzania klasztoru

Święty Cezary dba o „swoje córki”. Szczególną troską otacza starsze i chore i dla nich tworzy przepisy co do ich pielęgnacji, odżywiania i zwalniania z ciężkich praktyk ascetycznych.


Cezary kilkakrotnie napomina, aby Reguła była stosowana w całości. W rekapitulacji, która została włączona do Reguły dziesięć lat później, tak pisze: „ A chociaż święte córki moje, które czczę i miłuję w Chrystusie, jak nikogo innego, spokojny jestem o posłuszeństwo waszej świętej pobożności, jednakże z ojcowskiej troski, pragnąc was widzieć podobnymi do aniołów,powtórnie i po trzecie błagam i na Boga wszechmogącego zaklinam, abyście nie pozwoliły opuścić nic ze świętej reguły, ale abyście wszystkimi siłami, z pomocą Bożą, pracowały nad jej zachowaniem, wiedząc, że: <...każdy według własnego trudu otrzyma należną zapłatę.> ( 1Kor 3,9 )

Biskup Cezary daje przyzwolenie na sprzeciwienie się kseni, gdyby ona „próbowała kiedykolwiek zmienić lub złagodzić coś z przepisów tej reguły.” Mają też stawić opór, gdyby kseni poddawała klasztor wpływom biskupa. Natomiast mniszki z uporem nie przestrzegające reguły mają być usuwane ze zgromadzenia.

To co najistotniejsze zawarł Cezary w rekapitulacji. Tak pisze: „Dlatego teraz unieważniamy wszystkie karty, jakie do was uprzednio napisaliśmy, a tę oto, na której własnoręcznie dopisałem rekapitulację proszę i upominam, abyście już bez żadnych skreśleń wypełniały wiernie i z pomocą Bożą.”

Reguła dla dziewic, która miała stanowić pomoc w dążeniu mniszek do doskonałości chrześcijańskiej, została podpisana przez Cezarego i siedmiu świadków 22 czerwca w 534 roku.

Reguła dla mnichów, wydana przez przez nieznanego wydawcę, który umieszcza w niej informację o autorstwie biskupa z Arles, wzorowana jest na wcześniejszej Regule dla dziewic, na jej rekapitulacji i na Liście do mniszek

Reguła dla mnichów, mimo swych niewielkich rozmiarów ( 26 artykułów ), zawiera bardzo dużo dosłownych i aluzyjnych cytatów z Pisma Świętego – 14 ze Starego Testamentu i 33 z Nowego Testamentu. Najczęstsze są cytaty z Ewangelii św. Mateusza ( 11 ) i z Księgi Psalmów

Poszczególne punkty Reguły są na ogół krótkie. Wyjątek stanowi artykuł 13 – ty traktujący o przebaczeniu, w którym jest nakaz, aby nikt nie kładł się spać bez przebaczenia współbratu i wyjaśnienie, że Bóg nie przyjmuje modlitwy tego, kto nie przebaczył bratu. W tym punkcie Cezary cytuje Pismo Święte 9 razy.

Drugi obszerny punkt traktuje o walce duchowej z odwiecznym wrogiem, diabłem i zachęca braci do współzawodnictwa, „...aby jeden drugiego prześcigał w pokorze, w miłości, aby ten był lepszy, kto łagodniejszy, na służbie Bożej chętniej czuwający, cierpliwszy, milczący, łagodny, wyrozumiały, skruszony. Zachęta ta poparta jest 6-ma cytatami.

Reguła zawiera 11 artykułów jednozdaniowych, np.2 „ Wszystko niech wam będzie wspólne.”( Por Dz 4,32):4 „ Niech nie przysięgają, bo Pan rzekł:< Wcale nie przysięgajcie, ale niech wasza mowa będzie tak tak, nie nie>( Mt 5,34.37 ); 6 „ Niech nie złorzeczą „; 8 „ Niech nikt nie śmie rozmawiać w czasie psalmodii”; 10 „ Niech nikt nie zostaje ojcem chrzestnym „ .14 „ W każdej porze roku niech czytają do godziny trzeciej, a po trzeciej niech każdy wykonuje naznaczoną sobie pracę”; 17 „ Chorymi należy opiekować się tak, by jak najszybciej wyzdrowieli „. Artykuł 22 zawiera przepisy dotyczące postów.


W zakończeniu Reguły Święty Cezary pisze: „ Cieszcie się więc i radujcie w Panu, czcigodni synowie i składajcie Mu obfite dziękczynienie za to, że was raczył pociągnąć, powołać z mroków światowego życia do przystani pokoju i życia zakonnego.” Następnie opisuje pułapki życia świeckiego i korzyści życia poświęconego służbie Bożej. Prosi, aby byli czujni, bo: „Dopóki żyjemy w tym ciele, dniem i nocą walczymy z diabłem z pomocą i pod przewodem Chrystusa. ...walczyć ze zgubnymi rozkoszami tego świata, musimy przez całe życie.”

Korzystanie z niniejszej witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookies. Zmiany warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do plików cookies można dokonać w każdym czasie. Polityka Prywatności    Informacje o cookies

ROZUMIEM