Św. Cezary z Arles (27 VIII)

Zarys biografii św. Cezarego z Arles

Święty Cezary z Arles urodził się w 470 roku w Cabillonum, w Galii Narbońskiej (dzisiejsze Chalon sur Saone w Prowansji, na południu Francji, położone nad Morzem Śródziemnym , między Alpami a Pirenejami).

Były to czasy przełomu dwóch epok : starożytnej i średniowiecznej, i miejsce ścierania się cywilizacji antycznej i religii pogańskich z wczesnym chrześcijaństwem, zapoczątkowanym na tych terenach już w II wieku po Chrystusie.

Galia, kraina rozwinięta gospodarczo i kulturowo, z gęstą siecią miast i szlaków handlowych, zamieszkana była przez ludność różnych narodowości . W V wieku , wskutek tzw. wędrówek ludów, Galię opanowały plemiona Wizygotów, pod wodzą Alaryka. W północnych Włoszech państwo założyli Ostrogoci Teodoryka,  a swoje królestwo zaczęli tworzyć Frankowie Chlodwiga. Za życia Cezarego, biskupa z Arles, miasto przechodziło z rąk do rąk : Wizygotów , Ostrogotów (którzy byli wyznania ariańskiego) a ostatecznie katolickich Franków.

W tym okresie Galia była schrystianizowana,  miała rozwiniętą sieć biskupstw , liczne kościoły .Chrześcijanie stanowili większość ludności miast gorzej przedstawiała się sytuacja we wsiach. Święty Cezary urodził się w zamożnej rodzinie chrześcijańskiej o rzymskim rodowodzie, dbającej o formację religijną dzieci. Posiadał rodzeństwo: dwie siostry, z których jedna nosiła imię Cezaria i również została świętą. Odebrał staranne wykształcenie klasyczne . W młodym wieku przejawiał cnoty chrześcijańskie. Wcześnie, bo w wieku 18 lat zapragnął poświęcić się służbie Bogu. Został (bez wiedzy rodziców , niechętnych tej decyzji) przyjęty przez miejscowego biskupa Sylwestra w szeregi kandydatów na przyszłych duchownych. Po niespełna trzech latach podjął decyzję o wstąpieniu do klasztoru, by prowadzić życie zakonne. Udał się do słynnego ośrodka monastycznego , położonego na wyspie Leryn (wybrzeże Prowansji), aby tam wieść życie poświęcone Bogu i całkowitemu uświęceniu się. Ten krok spotkał się z jeszcze większym sprzeciwem rodziny (próba zawrócenia go z drogi siłą), ale i tę przeszkodę pokonał.

W klasztorze spędził Cezary około dziesięciu lat. Tu następowała jego formacja duchowa poprzez studiowanie Pisma świętego , Ojców Kościoła m. in. Orygenesa , św. Hilarego, św. Ambrożego, św. Jana Kasjana, a przede wszystkim św. Augustyna, który wywarł na niego największy wpływ , a także przez modlitwę, medytację Słowa Bożego i ascezę. Sumiennie przestrzegał surowych reguł zakonnych i ćwiczył się w posłuszeństwie . Był tak skrupulatnym w funkcji szafarza (odpowiedzialnego za spiżarnię), że na skutek skarg współbraci, zwolniono go z tego funkcji. Cezary z takim zapałem oddawał się praktykom ascetycznym : modlitwie i poście, że zapadł poważnie na zdrowiu i dla jego ratowania musiał udać się do Arles.

Tam leczył się pod opieką zamożnych chrześcijan i podjął studia świeckie , które jednak wkrótce porzucił, ponieważ nie sprawiły mu one satysfakcji. Wówczas już trzydziestoletniego Cezarego polecono biskupowi Arles Eoniuszowi  jako dobrego kandydata na duchownego. Po pewnym czasie udzielił mu on święceń diakonatu , a następnie prezbiteratu (kapłańskich).

Od tego momentu zaczyna się działalność pasterska Cezarego w mieście Arles, które od IV wieku było jednym z większych ośrodków chrześcijaństwa. Pod koniec V wieku  w mieście była bazylika pod wezwaniem św. Szczepana, siedziba biskupstwa, dwa lub trzy inne kościoły kilka dalszych na przedmieściach. Z czasów rzymskich pochodziła arena cyrkowa, termy, akwedukt.

Prezbiter Cezary pracę pasterską rozpoczął od stanowiska opata w klasztorze na przedmieściu , które piastował przez okres trzech lat.

Biskupem Arles został w 503 roku, po śmierci biskupa Eoniusza. Decyzja o wyborze Cezarego na biskupa zapadła na życzenie samego biskupa Eoniusza , wyrażona przed jego śmiercią. Działalność pasterską przyszło przeżywać Cezaremu w burzliwym okresie, podczas panowania Wizygotów . Wkrótce po wyborze Cezary , wskutek fałszywego oskarżenia o spiskowanie, został zesłany do dzisiejszego Bordeaux. Oczyszczony z zarzutów, powrócił do Arles. Wojna między Wizygotami a Frankami spowodowała obleganie Arles w latach 507–508. Święty Cezary został ponownie postawiony w stan oskarżenia , tym razem za „konszachty z najeźdźcą”. Kiedy udowodnił swą niewinność na dworze królewskim w Rawennie , został przez króla Teodoryka sowicie wynagrodzony. Zdobył sobie wielki szacunek, który umożliwił mu skuteczne interwencje na rzecz wiernych Kościoła.

Ostatecznie Arles dostało się pod panowanie Ostrogotów (lata 508-536). W tych trudnych latach Cezary organizował pomoc dla poszkodowanej ludności. Długotrwałe wojny przyniosły zubożenie ludności i wielką liczbę jeńców, kalek i chorych. Biskup zajmował się bezdomnymi , chorymi, wdowami, sierotami. Zasłynął wówczas ze sprzedaży, nie tylko swoich dóbr osobistych (w tym darów od króla Teodoryka), ale i majątku kościelnego dla zdobycia środków na wykup jeńców i umożliwienia im powrotu do domów. Wykupił dom, w którym zorganizował schronienie dla chorych , gdzie dbano zarówno o ich potrzeby materialne , jak i duchowe.

Wkrótce po powrocie z Rawenny, św. Cezary udał się do Rzymu na spotkanie z papieżem Symmachem  w celu omówienia spraw Kościoła w Galii. Wynikiem tych rozmów było nadanie biskupowi Cezaremu godności Wikariusza Apostolskiego z prawem noszenia paliusza. Otrzymał go jako pierwszy biskup z poza terenu ówczesnych Włoch. A obecnie jest wyróżniony wśród świętych jako Ojciec Kościoła zachodniego.

Sytuacja polityczna Galii ustabilizowała się dopiero z nastaniem panowania katolickich Franków od roku 536.Długotrwała okupacja innowierców pozostawiła zamęt  życiu religijnym mieszkańców diecezji Arles. Jako pasterz owczarni Chrystusa musiał przeciwstawić się ariańskim poglądom najeźdźców. Napisał jako pomoc dla duchowieństwa dwa niewielkie traktaty teologiczne: „ O Trójcy Świętej” i „Krótkie wyznanie wiary przeciwko heretykom”( w formie dialogu, w którym zbija twierdzenia przeciwników ).

Święty Cezary przeprowadził sześć synodów (obrady biskupów i prezbiterów danej metropolii lub diecezji). Na pierwszym (w Agde, 506 r.) ustalono zakres obowiązków duchownych różnych stopni , określono władzę biskupów w Kościele, zasady przyjmowania do stanu kapłańskiego, zdefiniowano wymagania moralne w stosunku do duchowieństwa.

Szczególnie ważne były ustalenia synodu w Orange (529r.), który jednoznacznie określił prawowierną naukę o łasce Bożej. Dzięki  wyłożeniu na nim nauki teologicznej( przez św. Cezarego) w krótkim traktacie dogmatycznym o łasce. Sługa Kościoła, gorący zwolennik nauki św. Augustyna, dzięki swemu ortodoksyjnemu stanowisku zwalcza szerzący się semipelagianizm, głoszący, że samo pragnienie wiary oraz wytrwanie w dobrem są możliwe bez działania łaski Bożej . Synod ostatecznie ustalił, dzięki inspiracji świętego męża Bożego, prymat łaski Bożej nad uczynkami – jest to stanowisko magisterium Kościoła,  urzędowo zatwierdzone na soborze trydenckim i obowiązujące do dziś.

Biskup z Arles położył wielkie zasługi w zakresie organizowania życia kościelnego, zarządzania powierzoną mu metropolią, formowania duchowieństwa, budowy kościołów, klasztorów, zakładania zakonów. Jako były mnich zreformował życie zakonne. Zbudował klasztor św. Jana Chrzciciela dla kobiet-mniszek (oddany w 512r.), w którym przełożoną została siostra biskupa -Cezaria, również święta. Napisał „Regułę dla dziewic”, która była pierwszą lub jedną z pierwszych reguł dla mniszek – sióstr zakonnych. Głównymi jej punktami były zachowanie czystości, i ubóstwa , posłuszeństwa, ascezy a także ścisła klauzura. To właśnie on jest prekursorem i twórcą tzw. „klauzury papieskiej”, przeznaczonej dla mniszek. Mniszki oddawały się modlitwie, ascezie, rozważaniu Słowa Bożego i pracy. Klasztor ten był dziełem życia Cezarego i przedmiotem jego szczególnej troski, zadbał o niego w swoim testamencie, poprzez egzempcję klasztoru od swoich następców, która od niego pochodzi i jest w Kościele do dziś usankcjonowana prawem kanonicznym.

Zorganizowane przez biskupa Cezarego synody , szczególnie dużo uwagi poświęcały pracy pasterskiej przygotowaniu do niej duchownych ich poziomowi  intelektualnemu i dyscyplinie kościelnej. Największe potrzeby i zaniedbania  w dziedzinie nauczania istniały w parafiach wiejskich. Im też biskup z Arles poświęcał wiele uwagi i osobistego zaangażowania. W tamtych uwarunkowaniach potrzeba ewangelizowania  była nagląca, nie szczędził czasu ani energii na głoszenie Słowa Bożego wiernym .

Mawiał : wierzę, że tym, którym dana została władza czytania Ewangelii, wolno również głośno przepowiadać w kościele homilie sług Bożych, czy też objaśniać Pisma kanoniczne. Na ile możemy głośmy Słowo Boże nie tylko w większe uroczystości, lecz i przy okazjach, każdą niedzielę, a i nie tylko w kościele, ale przy posiłku odczytujcie fragment z Bożych Pism i w czasie rozmowy, posiedzeń, w drodze i gdziekolwiek będziemy, chętnie zasiewajmy Słowo Boże , w sercach wierzących i niewierzących.”

Nieszczęścia związane z wojnami, przemieszaniem ludów spowodowały obniżenie się poziomu moralnego, uciekania się do praktyk pogańskich, związanych głównie z idolatrią.

Wyrazem troski św. Cezarego było pisanie i wygłaszanie kazań napominających , wyjaśniających prawdy wiary, zasady życia chrześcijańskiego , nazwane „Kazaniami do ludu”. A pozostałe, to kazania : „ Na święta”, „O świętych”, „Do mnichów”, „O Piśmie świętym” . Mówił w nich:

„Proszę was bracia i zachęcam, abyście kto tylko umie czytać, częściej czytywali Pismo Boże. Wy zaś, którzy nie umiecie czytać, abyście słuchali z uwagą, gdy inni czytają. Światłem bowiem dla duszy i pokarmem dającym wieczność jest nie co innego, jak Słowo Boże, bez którego dusza nie może widzieć, ani żyć. Jak nasze ciało umiera bez pokarmu, tak nasza dusza gaśnie, jeżeli nie przyjmuje Słowa Bożego. Proszę was umiłowani, abyście usiłowali poświęcać na czytanie Ksiąg Bożych tyle godzin, ile tylko możecie. Niech się nikt nie usiłuje wymawiać, że się czytać prawie nie nauczył, gdyż nawet ci, co czytać nie umieją, jeśli Boga naprawdę miłują, wyszukują jakiś sekretarzy umiejących czytać i którzy mogą im czytać  Pismo Boże. Jeśli kochasz Słowo Boże, zaiste zatrzymasz sercu , co powiedziałem”

Biskup z Arles głosił kazania w każdą niedzielę i święta, a także często w dni powszednie w swoim kościele jak również na prowincji, co w ówczesnych czasach było rewolucją kościelną. Usilnie zalecał też swoim kapłanom ich głoszenie , a w razie trudności w przygotowaniu korzystanie z cudzych tekstów, często rozsyłał własne . Był niezmordowanym głosicielem i nauczycielem Słowa Bożego, szczerze zatroskanym o zbawienie powierzonych mu wiernych. Jego kazania zawsze były wygłaszane na podstawie Słowa Bożego, dostosowane do poziomu intelektualnego słuchaczy, odznaczały się prostotą rzeczowością.

Mawiał : „niektórzy unikają prostego języka a nie wystrzegają się błędów życiowych .Kapłan jeśli chce w kościele mówić, nich przemawia do wiernych mową prostą, powszednią, którą mógłby zrozumieć cały lud  nie tylko garstka wykształconych. Kazanie głoszone przez kapłana raczej powinno wywoływać skruchę niż poklask”.

Często w porównaniach odwoływał się do rzeczywistości otaczającej ludzi. W kazaniach swych zwalczał zagrożenia związane z życiem moralnym. Należały do nich: pozostałości pogańskiego kultu, wiara gusła, i zabobony, wróżbiarstwo, czary a także grzechy pijaństwa, rozwiązłości, życie w konkubinacie, zabijania poczętych nienarodzonych dzieci, zapobieganie ciąży. Piętnował niewłaściwe zachowanie się w świątyni: rozmowy, brak skupienia, wychodzenie przed zakończeniem Mszy świętej. Wytykał chciwość, nieuczciwość, zawiść, plotkarstwo. Zlecał częste czytanie Pisma świętego do którego żywił szczególną cześć: Polecał praktykowanie uczynków miłosierdzia takich jak: gościnność, troska o chorych, a w szczególności udzielanie jałmużny potrzebującym, jak również oddawanie dziesięcinna rzecz Kościoła. Uczył, że przez świadczenie jałmużny uzyskuje się zmniejszenie kary czyśćca . Ci, którzy nie mają z czego jej oddawać,  mogą i powinni świadczyć „jałmużnę serca”, czyli darować krzywdy i miłować nieprzyjaciół. Tłumaczył, że skoro Bóg kocha grzesznika i wybacza mu grzechy , człowiek z miłości do Boga , ma wybaczać swoim krzywdzicielom. Tylko taka miłość ma wartość w oczach Boga. Kochanie przyjaciół, to żadna zasługa. Czynią tak wszyscy ludzie a nawet zwierzęta.

Dużo uwagi poświęca św. Cezary Bożej sprawiedliwości i miłosierdziu. Te dwa przymioty boskie są nierozłączne. Uczy , że wzorem dla nas  jest  Jezus Chrystus. Obowiązkiem chrześcijanina jest słuchanie Boga , co realizuje się przez poznawanie prawdy objawionej w Piśmie świętym. Do jego częstego czytania nawołuje wiernych: „Człowiek nie może być sprawiedliwym bez Bożego przebaczenia, a do sprawiedliwości prowadzi nas most Bożego miłosierdzia”. Wierny sługa Chrystusa,  Cezary przestrzega przed myśleniem, że człowiek dostąpi miłosierdzia Bożego nie licząc się z jego sprawiedliwością, co dowodzi braku wiary. Warunkiem miłosierdzia Bożego jest pokuta i pełnienie dobrych uczynków .

Święty Cezary przywiązywał wielką wagę do odprawiania liturgii, a w szczególności do celebrowania Mszy świętej - Eucharystii. Msza święta w ogólnym zarysie nie odbiegała od współczesnej. Trwała dłużej , około 2 godzin, śpiewano na niej psalmy i hymny, czytano Pismo święte i inne modlitwy.

Mówił: „Kiedy przychodzicie na Mszę świętą stojąc w kościele słuchaj cie z radością i uważnie czytań Słowa Bożego, co usłyszycie, zachowujcie w pamięci i z pomocą Bożą usiłujcie wypełnić czynami. Stojąc w kościele nie prowadźcie pogawędek, lecz cierpliwie słuchajcie czytań z Ksiąg Świętych. Czytania Pisma Bożego, które się wam przekazuje przyjmijcie w milczeniu i spokoju”.

Zmartwieniem biskupa było to, że wielu wiernych nie tylko nie uczestniczyło w niej czynnie, ale zachowywało się w sposób niegodny uświęconego miejsca. Nieliczni z obecnych przystępowali do Komunii świętej, nawet w ważne święta. Biskup Cezary udzielał sakramentów świętych , napominał zatwardziałych grzeszników, publicznie nakładając na nich pokutę. Wprowadził zwyczaj wspólnego odmawiania brewiarza wśród duchowieństwa, zachęcał do tej praktyki wiernych świeckich. Święty Cezary z Arles prowadził bardzo skromny , ściśle mnisi styl życia. Mieszkał w ubogiej celi, ubierał się i odżywiał prosto. Rozdysponowany testamentem dobytek składał się z szat liturgicznych, kilku sztuk odzieży.

Zmarł w 543r., w przeddzień wspomnienia swego mistrza, św. Augustyna, 27 sierpnia i w tym dniu obchodzi się do dzisiaj jego wspomnienie narodzin dla nieba w liturgii Kościoła. Został pochowany w krypcie bazyliki pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny, którą wybudował i gdzie przygotował sobie grób. Podczas inwazji Saracenów grób został zniszczony (w 732r.). Odbudowany w 882 roku przetrwał do rewolucji francuskiej. Wtedy został zdewastowany doszczętnie, (chyba dlatego, że przepowiedział Francji ową rewolucję bezbożną )a relikwie zostały rozproszone. Zostały jedynie dwa paliusze, para sandałów i miedziana sprzączka od pasa . Pozostało po nim to co najcenniejsze : przykład życia duchownego, całkowicie oddanego Bogu i człowiekowi, jego nauka zawarta w znacznej spuściźnie piśmienniczej, doskonale zorganizowana metropolia kościelna , liczne kościoły i klasztory, kadra duszpasterska .

Wkrótce po śmierci Cezarego zaczął szerzyć się kult jego świętości. Za życia słynął z dobroci i gorliwości , posiadał liczne charyzmaty między innym: uzdrawiania, uwalniania od złych duchów, wiary, proroctwa, czynienia cudów , łez, czytania w sercach ludzi. Pomimo licznych i szczególnych darów charyzmatycznych potrafił zachować wobec nich dystans i powściągliwość połączoną z wielką pokorą.

Mawiał: „przeto oby miłosierny Pan raczył dać nam miłą sobie powściągliwość wobec darów, które nam ofiarował. O tym jednak my, niegodni, wcześniej zgoła nie myślimy. Poczym dodał: „ Cokolwiek dałby ci innego BÓG, to jest mniejsze niż ON sam .Nie czcisz Go bezinteresownie, jeśli czynisz to w tym celu, abyś coś od Niego otrzymał . Czcij Go bezinteresownie, a otrzymasz Jego samego, bo BÓG siebie zachowuje dla ciebie, abyś się Nim cieszył. Nad BOGA nie znajdziesz nic bardziej pociągającego”.

Święty Cezary z Arles był przede wszystkim pasterzem owczarni powierzonej mu przez Najwyższego Pasterza JEZUSA CHRYSTUSA, który nie uciekł przed nadchodzącymi wilkami, ale bronił powierzone mu owieczki, nie zachowywał się w trudnych chwilach jak najemnik, ale jak pasterz Jezusa Chrystusa.

 Jednak, to, co go wyróżniało i charakteryzowało z pośród innych świętych, to niesamowita wiara w SŁOWO WCIELONE, BOGA –CZŁOWIEKA - JEZUSA CHRYSTUSA, spełniona w jego życiu poprzez miłość do Boga i człowieka.

Duże znaczenie miał w utrwaleniu pamięci o św.  mnichu i biskupie z Arles – Cezarym, napisany  w  kilka lat po jego śmierci  „Żywot Cezarego z Arles” . Jego autorzy znali i współpracowali z nim jako duchowni diecezji Arles, napisali biografię o nim na prośbę św. Cezarii Młodszej, ksieni klasztoru mniszek ufundowanego przez ich ojca – św. Cezarego z Arles.

Tekst opracowania oparto o :

I  materiały źródłowe :

1. Św. Cezary z Arles Kazania do ludu (1-80) Kraków 2011 Wydawnictwo WAM

2. Św. Cezary z Arles  Pisma dogmatyczne i egzegetyczne Poznań 2004 UAM

3. Św. Cezary z Arles  Pisma monastyczne Kraków 1994 Wydawnictwo Benedyktynów

II  opracowania :

1. Cyprian, Firmin, Wiwencjusz, Messjan, Stefan  Żywot Cezarego z Arles  Poznań 2008 UAM

2. Pochwat  Józef. Sprawiedliwość i miłosierdzie. Studium Kazań do ludu  św. Cezarego z Arles  Kraków 2008 Wydawnictwo La  Salette

3. Żurek Antoni . Cezary z Arles .Opracowania i wybór tekstów Kraków 2002 Wydawnictwo WAM Ojcowie żywi 17.